مقدمه

مستند حاضر با هدف مقایسه مدل‌های تجاری و فنی فناورهای‌های نوین مالی و بنگاه‌داری بانکی در ایران تهیه شده است. در این سند،‌ ابتدا مدل تجاری استارتاپ‌های نوظهور فین‌تکی ترسیم و تحلیل شده است. سپس مدل بانک‌داری سنتی در ایران و رویکردهای نوین و فناورانه بانک‌داری در دهه اخیر در ایران مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. سپس از مقایسه دو مدل فین‌تک و بانک‌داری سنتی، مدلی کاربردی و قابل ارایه در بانک‌داری کشور بدست آمده که با رعایت الزامات پیاده‌سازی، بنگاه‌داری بانکی را در کشور رونق داده و از ورشکستگی بانک‌داری ایرانی تا حدودی جلوگیری می‌کند.

از ارایه مدل‌های فنی (ریاضی) برای تطبیق فین‌تک با فضای کسب و کار بانک‌داری ایرانی پرهیز شده تا بتوان قابلیت های هزینه-فایده سیستم پیشنهادی را بدون مداخله پارامترهای فنی بررسی کرد. ترکیبی از ریسک‌های غیرسیستمایتک و سیستماتیک در این مستند مدنظر قرار گرفته و هدف اصلی این پژوهش،‌ بررسی چگونگی تطبیق مدل بنگاه‌داری بانکی سنتی با فین‌تک‌های نوظهور در بازار ایران است.

مزایای بانک‌داری فین‌تکی

این منافع عبارتند از:

۱- حذف هزینه های عملیاتی ارایه خدمات بانک داری

۲- افزایش قابل توجه در ارایه خدمات مالی به مشتریان

۳- ایجاد اکوسیستم متنوع و پایدار مالی

۴- سرعت و سهولت دسترسی مشتریان به خدمات

۵- اختصاصی شدن خدمات به تعداد مشتریان

۶- کاهش هزینه های بنگاه داری سنتی، حذف دارایی های غیرنقدی و افزایش جریان نقد بنگاه های بانکی در دوران رکود

مدل بانک‌داری در ایران

منافعی که بانک‌ها در حال حاضر در ارایه خدمات به مشتریان دارند محدود شده و در ایران این منافع به سیستم‌های پرداخت محدود شده است. مدل بانک‌داری سنتی در ایران مبتنی بر اعطای وام به مشتری و تعرفه کارمزدهای بانکی پایه‌ریزی شده که با بسترهای USSD و اپ‌های پرداخت دیجیتال، در بخش پرداخت فین‌تکی تا حدودی متحول شده است. اکنون مسأله این است که مدل تجاری فین تکی بانک های ایرانی چگونه با ساختارهای استاندارد و نوین فین تک سازگار خواهد شد. بدین منظور ابتدا مدل تجاری فین تک ها را بررسی می کنیم:

 

مدل تجاری فین‌تک

فناوری مالی
فناوری مالی

مدل تجاری فین‌تک در چند زیرسیستم به بانک‌داری مرتبط بوده و قابلیت تطبیق دارد. زیرسیستم‌های فین‌تک که در بانک‌داری قابل استفاده هستند عبارتند از:

  • پرداخت
  • وام‌دهی P2P
  • سرمایه‌گذاری جمعی Crowdfunding

همچنین از جمله راه‌حل‌های بانک‌داری سنتی در تطبیق با مدل‌های نوین فین‌تک،‌ می‌توان به راه‌حل‌های end to end:E2E  اشاره کرد. وام‌دهی از زیرسیستم‌های فین‌تک محسوب می‌شود و ارایه خدمات نقطه به نقطه بدون واسطه، از جمله مزایای مدل تجاری فین‌تک‌هاست. خدمات E2E عبارتند از:

  • دیجیتال آن‌بُردینگ
  • تصمیم‌سازی خودکار
  • فعال سازی وام‌دهی
  • سرمایه‌گذاری و خدمات‌دهی آن

 

فناوری مالی
فناوری مالی

 

مدل تجاری پرداخت – پیشنهادی به بانک‌های ایرانی

با سه المان زیر بانک ها قادرند مدل تجاری فین تک را در پلت فرم های موجود خود اضافه کرده یا با تغییراتی، خدمات نوین را به مردم و مشتریان ارایه دهند:

بانک های ایرانی در سه بخش باید اصلاحات انجام دهند:

۱- ارزش‌گذاری:‌

بر اساس الگوها و مدل‌های ارزش‌گذاری، محاسبه نمایند ارزش مالی و اقتصادی فین‌تک نسبت به مدل بانک‌داری سنتی فعلی،‌ چقدر است و با محاسبه مقادیر کمی و بر اساس حقوق صاحبان سهام،‌ محاسبه نمایند که این رویکرد چه دست‌آوردهای مال-اقتصادی مشخصی برای بانک در بازه زمانی یک تا سه سال به ارمغان می‌آورد.

۲- شرکت های استارتاپی:

 در مدل تجاری فعلی بانک ها عموماً‌ متداول است که شرکت هایی از نوع خدمات مالی سنتی،‌ لیزینگ، املاک و … تشکیل می شود. در دهه اخیر در ایران شرکت های تجارت الکترونیک به بنگاه های بانکی افزوده شدند که در ابتدا خدمات انفورماتیکی به شبکه بانکی داده  سپس به خرید تجهیزات سخت افزاری پرداختند. پس از یک دوره،‌ به روش های نوین پرداخت گرایش یافته و اغلب شرکت‌های پرداختی هستند که مبتنی بر سخت‌افزارهای دهه گذشته در جهان، به خدمات پرداخت نیمه‌اتوماتیک به مشتریان B2B پرداخته‌اند. در ادامه این روند لازم است بانک‌ها،‌ دانش فناوری مالی را به شرکت‌های پرداخت بیفزایند و از سخت‌افزار به نرم‌افزار تغییر رفتار دهند. ایجاد زیرساخت های USSD‌ در اواخر دهه هشتاد شمسی،‌ گونه ای از این تغییر رفتار است که البته ناقص انجام شد و در اوایل دهه نود به سمت نرم افزارهای هوشمند (Apps) سوق یافت.

پیشنهاد ما به بانک‌ها استفاده ۱۰۰درصدی از سخت‌افزارهای هوشمند Smart Devices به همراه اپلیکیشن است و مدل تجاری بانک از ارایه خدمات B2B به B2C تغییر یابد. همکاری‌های مشترک تجاری نظیر: JV, Partnership, Affiliation, VC, CVC, … می‌تواند مدل فین‌تکی بانک‌ها را شتاب دهد:

فناوری مالی
فناوری مالی

۳- فرآیندهای عملیاتی:

ساختارهای فنی بانکی، به صورت بومی و محلی نوشته شده و بدلیل پروتکل‌های امنیتی اختصاصی قابلیت اتصال به شبکه‌های باز و آزاد را به این سادگی ندارد. بررسی ۱۲ شرکت PSP در ایران نشان می‌دهد فقط در یکی از زیرسیستم‌های فین‌تک که پرداخت است؛ فعالان بخش خصوصی در اواخر دهه هشتاد سریع‌تر از بانک‌ها مجوز PSP و USSD دریافت کرده و توانستند با ایجاد زیرساخت‌های لازم، خدمات مالی مستقل از شبکه بانکی به مشتریان ارایه نمایند. این تحلیل نشان می دهد ساختارهای فنی بانک‌ها در ایران نیازمند اصلاحات زیر است که از آن می توان به عنوان الگوی توسعه فنی نیز استفاده کرد:

۳-۱ ساختار ابری خدمات مالی

فناوری مالی
فناوری مالی

منبع: دکتر واحدی، ۲۶ مرداد ۹۷